Dieta low FODMAP została opracowana jako skuteczna pomoc w łagodzeniu objawów zespołu jelita drażliwego (IBS) oraz innych zaburzeń jelitowych związanych z nietolerancją fermentowanych węglowodanów. Dieta ta składa się z trzech faz: eliminacyjnej, reintrodukcji i personalizacji. Kluczowym aspektem procesu jest znajomość owoców dozwolonych w każdej z faz, zwłaszcza że zawierają one szeroki wachlarz FODMAP – fermentujących oligo-, di-, monosacharydów i polioli.

Fazy diety low FODMAP i ich cel

Faza eliminacyjna – pierwsze kroki ku poprawie

W fazie eliminacyjnej wyklucza się wszystkie pokarmy bogate w FODMAP, co pozwala na obserwację reakcji organizmu bez wpływu fermentujących węglowodanów. Ta faza trwa zazwyczaj od 4 do 6 tygodni i jest niezwykle restrykcyjna.

Faza reintrodukcji – ponowne wprowadzanie FODMAP

Po eliminacji następuje kontrolowane ponowne wprowadzenie poszczególnych grup FODMAP. Każda grupa – fruktoza, laktoza, fruktany, galaktany oraz poliole – jest testowana oddzielnie, co umożliwia rozpoznanie indywidualnej tolerancji.

Faza personalizacji – trwałe dopasowanie diety

Na podstawie reakcji z poprzednich faz, dieta zostaje dostosowana do unikalnych tolerancji pacjenta. Celem jest jak największa różnorodność przy zachowaniu minimalizacji objawów.

FODMAP w owocach – co warto wiedzieć?

Owoce są naturalnym źródłem fruktozy i polioli, przez co niektóre z nich należy ograniczyć bądź całkowicie wyeliminować na początku leczenia dietetycznego.

Grupy FODMAP obecne w owocach

• Fruktoza – szczególnie szkodliwa, gdy występuje w ilości większej niż glukoza.
• Poliole – sorbitol i mannitol są często spotykane w owocach pestkowych i niektórych jagodach.

Czynniki wpływające na zawartość FODMAP w owocach

Do poziomu FODMAP może przyczyniać się stopień dojrzałości owocu, jego wielkość porcji oraz forma spożycia (np. świeży, suszony, gotowany).

Owoce dozwolone w fazie eliminacyjnej

W czasie eliminacji pacjent powinien spożywać tylko te owoce, które zawierają niski poziom FODMAP i są dobrze przebadane pod względem tolerancji.

Powyższe owoce można bezpiecznie wprowadzić w odpowiednich ilościach w fazie eliminacyjnej. Należy jednak pamiętać o kontroli porcji, ponieważ nawet niskofodmapowy owoc w zbyt dużej ilości może prowadzić do objawów.

Owoce, które należy wprowadzić dopiero w późniejszych fazach

Niektóre owoce mają wysoką zawartość fruktozy lub polioli, dlatego zaleca się ich testowanie dopiero w fazie reintrodukcji. Pozwala to ocenić indywidualną tolerancję i uniknąć pogorszenia stanu zdrowia.

Kiedy i jak wprowadzać wykluczone owoce?

Indywidualne testowanie FODMAP

Każdy owoc powinien być testowany pojedynczo, zaczynając od małej porcji. Jeżeli po 24–48 godzinach nie występują objawy, można zwiększyć ilość lub dodać inny owoc do testu.

Obserwacja reakcji organizmu

Jeżeli wystąpią objawy (wzdęcia, bóle brzucha, biegunki), należy ponownie wykluczyć dany owoc i skonsultować się z dietetykiem. Często konieczne jest ponowne przetestowanie po kilku tygodniach.

Personalizacja jadłospisu

Na podstawie wyników reintrodukcji można ustalić optymalny jadłospis, który pozwala cieszyć się maksymalną różnorodnością przy minimalizacji objawów jelitowych.

Dieta low FODMAP: które owoce jeść w fazie eliminacyjnej, a które później?

Kluczowym aspektem skuteczności diety low FODMAP jest znajomość odpowiedniego momentu wprowadzania poszczególnych owoców. W fazie eliminacyjnej najlepiej spożywać owoce niskofodmapowe takie jak truskawki, kiwi, niedojrzałe banany czy pomarańcze – w ściśle kontrolowanych porcjach. Po zakończeniu eliminacji można rozpocząć testowanie owoców takich jak jabłka, śliwki, mango czy czereśnie, które zawierają fruktozę i poliole. W zależności od wyników można je potem włączyć do codziennego menu w fazie personalizacji. Dzięki właściwemu stosowaniu tych zasad, dieta low FODMAP skutecznie łagodzi objawy IBS i przyczynia się do poprawy jakości życia.